İran'a Saldırıya Küresel Tepkiler

ABD ve İsrail, cumartesi günü İran'a yönelik ortak saldırı düzenledi. Saldırılarda İran'ın Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney hayatını kaybetti. Tahran'ın misilleme hamlesinin ardından Ortadoğu yeni bir çatışma dönemine girdi. ABD ve İsrail'in İran'a saldırısı, uluslararası arenada geniş yankı uyandırdı ve dünya devletlerinden birbirinden farklı tepkiler geldi.

ABD Başkanı Donald Trump, operasyonun Amerikan halkını korumak ve Tahran'dan gelen tehdidi önlemek amacıyla zorunlu olduğunu belirtti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise saldırının "ulusal güvenliği savunmaya yönelik önleyici bir tedbir" olduğunu ileri sürdü. İran Dışişleri Bakanlığı, Washington ve Batı Kudüs'ü BM Şartı'nı ihlal etmekle suçladı ve güçlü bir karşılık vereceğini açıkladı.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, saldırıları kınayarak tırmanmanın "uluslararası barış ve güvenliği zayıflattığını" ve Ortadoğu'yu daha geniş çaplı bir savaşa sürükleme riski taşıdığını söyledi. Guterres, şiddetin durdurulamaması halinde "siviller ve bölgesel istikrar açısından ağır sonuçlar doğuracak daha geniş bir bölgesel çatışmaya" yol açabileceği uyarısında bulundu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını uluslararası hukuk ve BM Şartı ihlali olarak kınadı. Bakanlık, saldırıların tüm bölgeyi daha da istikrarsızlaştırma riski taşıdığı uyarısında bulunarak derhal diplomasiye dönülmesi çağrısı yaptı. Bakanlık açıklamasında saldırının "bölgeyi hızla insani, ekonomik ve muhtemelen radyolojik bir felakete yaklaştıran tehlikeli bir macera" olduğu vurgulandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, pazar günü saldırılarda hayatını kaybeden İran'ın Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ölümü nedeniyle taziye mesajı yayımladı.

Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev ise Washington'u Tahran ile yürütülen nükleer müzakereleri sonraki askeri operasyonlar için bir paravan olarak kullanmakla suçladı.

Çin Dışişleri Bakanlığı, "askeri eylemlerin derhal durdurulması" çağrısında bulunarak bölgesel barış ve istikrarın korunması için "diyalog ve müzakerelerin yeniden başlatılması" talebinde bulundu. Bakanlık, "İran'ın ulusal egemenliğine, güvenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini" vurguladı.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, "tüm tarafları itidal göstermeye, tırmanmadan kaçınmaya ve sivillerin güvenliğini ön planda tutmaya" çağırdı. Bakanlık ayrıca "tüm devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini, diyalog ve diplomasinin sürdürülmesi gerektiğini" belirtti.

Brezilya makamları, ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırısını kınayarak saldırıların barışa giden tek geçerli yol olan devam eden müzakere sürecinin ortasında gerçekleştiğini vurguladı. Brezilya, düşmanlıkların tırmanmasının önlenmesi ile sivillerin ve sivil altyapının korunması için azami itidal çağrısında bulundu.

Afrika Birliği Başkanı Mahamoud Ali Youssouf, itidal, acil gerilimin azaltılması ve sürdürülebilir diyalog çağrısında bulundu.

Youssouf, "Daha fazla tırmanma, enerji piyasaları, gıda güvenliği ve ekonomik dayanıklılık üzerinde ciddi etkilerle küresel istikrarsızlığı derinleştirme riski taşımaktadır. Bu durum özellikle çatışma ve ekonomik baskıların yoğun olduğu Afrika için geçerlidir" ifadelerini kullandı.

Yemen'deki Husi grubu, İran'a yönelik saldırıların bölgesel caydırıcılığı zayıflatmaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası olduğunu belirterek ABD ve İsrail'in tırmanmadan ve bunun bölgesel güvenlik üzerindeki etkilerinden sorumlu olacağı uyarısında bulundu.

İsrail'in komşu ülkeleri, başta Lübnan ve Ürdün olmak üzere, bölgedeki şiddetin tırmanmasını eleştirdi.

Lübnan Hizbullahı, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik "saldırganlığıyla yüzleşme" sözü verirken, Lübnan Başbakanı Nevaf Selam, İran'a yönelik saldırıların ardından ülkesinin savaşa sürüklenmesi ihtimalini reddetti.

Öte yandan Ürdün Dışişleri Bakanlığı, İran'ın Ürdün topraklarına yönelik balistik füze saldırısını ve BAE, Bahreyn, Katar ile Kuveyt'i hedef alan saldırıları kınayarak etkilenen Körfez devletleriyle "mutlak dayanışma" mesajı verdi.

Malezya Dışişleri Bakanlığı da saldırıları şiddetle kınayarak bunların egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkelerini, ayrıca BM Şartı ve uluslararası hukuk kapsamındaki kuvvet kullanma yasağını ihlal ettiğini açıkladı.

Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, "haksız saldırıları" kınayarak derhal gerilimin azaltılması çağrısında bulundu. Dar, "İslamabad, İran'a yönelik haksız saldırıları şiddetle kınamakta ve diplomasinin acilen yeniden başlatılması yoluyla tırmanmanın derhal durdurulması çağrısında bulunmaktadır" dedi.

AB yetkilileri konuya ilişkin beklenen ölçüde temkinli bir açıklama yaptı. ABD ve İsrail'in ilk saldırılarını kınamaktan kaçınırken, Tahran'ın ardından gelen misilleme hamlesini sert bir dille eleştirdi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, tüm tarafları azami itidal göstermeye, sivilleri korumaya ve uluslararası hukuka tam uyum sağlamaya çağırdı. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise durumu "tehlikeli" olarak nitelendirerek diplomatik angajman ve gerilimin azaltılması ihtiyacını vurguladı.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Birleşik Krallık'ın ABD-İsrail saldırılarına katılmadığını doğruladı. Starmer, İngiltere'nin bölgedeki çıkarlarını korumaya "hazır olduğunu" vurgularken, krizin daha geniş bir çatışmaya dönüşmesini istemediklerini açıkça ifade etti. Starmer ayrıca İran'ı daha fazla saldırıdan kaçınmaya çağırarak devam eden sorunların çözümü için müzakere yoluyla bir çözüm bulunmasını talep etti.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Berlin'in Avrupa ortaklarıyla yakın uyum içinde kalmaya devam ettiğini vurguladı. Fransa ve İngiltere ile ortak bir açıklama yayımlayan Merz, İran'ın bölgedeki askeri eylemlerini kınadı ve Tahran'ı istikrarı bozan saldırılara son vermeye çağırdı. Merz, diplomasinin acil gerekliliğini öne çıkardı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, durumu uluslararası barış ve güvenlik için son derece tehlikeli olarak nitelendirerek son tırmanmanın daha geniş çaplı bir çatışma riski taşıdığı uyarısında bulundu. Macron, krizi ele almak üzere BM Güvenlik Konseyi'nin acil toplantıya çağrılmasını istedi ve sivillerin korunması gerektiğini vurguladı.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, bölgesel istikrara ve Ortadoğu'daki İtalyan vatandaşlarının güvenliğine olan bağlılığını vurguladı. Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, İtalyan vatandaşlarının korunmasını ön plana çıkararak konsolosluk desteği ve gerektiğinde tahliye imkânı sunulacağını belirtti. İtalya hükümeti, etkilenen Körfez devletleriyle dayanışma mesajı vererek İran'ın bu ülkelere yönelik saldırılarını haklı gösterilemez olarak nitelendirdi ve gerginliklerin azaltılması için diplomatik angajmanın sürdürülmesini savundu.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ve Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, daha eleştirel bir tutum sergileyerek ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının gerginliği daha da tırmandırdığı ve uluslararası hukuku zayıflattığı uyarısında bulundu. Eide, "önleyici bir saldırının" yakın bir tehdit gerektireceğini belirtirken, her iki lider de itidal ve çatışmanın çözümü için yeniden diplomatik çabalara dönülmesi çağrısında bulundu.

İran'a yönelik saldırıların ardından dünyanın birçok bölgesinde önemli kitlesel gösteriler yaşandı. İran'da on binlerce kişi Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesini anmak ve saldırıları kınamak için sokaklara döküldü. Göstericilerin büyük bölümü intikam çağrısında bulunarak ABD ve İsrail'in eylemlerini protesto etti.

Uluslararası düzeyde İran yanlısı ve savaş karşıtı gösteriler düzenlendi. İran diaspora toplulukları, Berlin ve Dublin gibi şehirlerde ABD ve İsrail saldırılarını destekleyen gösteriler yaparken, başka bölgelerde insanlar barış ve İran'a yönelik dış müdahalenin sona erdirilmesi talebiyle meydanlara çıktı. Bunların yanı sıra Pakistan ve Irak'ta ABD karşıtı protestolar patlak verdi; göstericiler ABD diplomatik temsilcilikleri önünde gösteri düzenledi ve bazı noktalarda güvenlik güçleriyle şiddetli çatışmalar yaşandı.