Hürmüz İçin Kritik Mutabakat
Yazar Ercan Yağlı
ABD İran anlaşması, geçici ateşkesin uzatılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören bir mutabakatla sonuçlandı. Ancak anlaşmanın uygulamaya girmesi ve sahadaki gelişmeler belirsizliğini koruyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinden gelen bilgilere göre, ABD ve İran arasında varılan ilk anlaşma, kritik su yolu olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden küresel enerji piyasalarına açılmasını hedefliyor. İran, anlaşmanın Cuma günü İsviçre’de imzalanmasının ardından yürürlüğe gireceğini açıkladı. Sürece Pakistan ve Katar’ın arabuluculuk ettiği bildirildi.
İsrail’den Geri Çekilmeme Açıklaması
Anlaşmaya rağmen İsrail’in Lübnan’daki askeri varlığı önemli bir engel olarak öne çıktı. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, ülkesinin Lübnan’da ele geçirilen bölgelerden çekilmeyeceğini ve bu bölgelerde “süresiz” kalmayı planladığını açıkladı. Katz ayrıca, İran’ın İsrail’e yönelik bir saldırısına “büyük güçle” karşılık verileceğini ifade etti.
İran ise geçici anlaşmayı, İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını durdurmasına bağladı. İsrail’in son 2,5 yılda Gazze, Lübnan ve Suriye’de toplam yaklaşık 1000 kilometrekarelik alanı kontrol altına aldığı bildirildi.
60 Günlük Kritik Süre
ABD İran anlaşması, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları ve nükleer programına ilişkin konuların çözümü için 60 günlük bir takvim öngörüyor. Tarafların bu süre içinde kalıcı bir çözüm üzerinde uzlaşamaması halinde sürenin uzatılabileceği belirtildi.
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz geçişe açılması ve ABD deniz ablukasının kaldırılması talimatını verdiğini duyurdu. Ancak Trump, boğazın fiilen Cuma günkü imza sonrasında açılacağını ifade etti.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi de devlet televizyonuna yaptığı açıklamada anlaşmayı doğruladı, ancak uygulamanın imza sonrasında başlayacağını belirtti.
Uluslararası Destek ve Temkinli Yaklaşım
Çin, Fransa, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği yetkilileri anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Çin Dışişleri Bakanlığı, Hürmüz Boğazı’nda güvenli ve serbest geçişin en kısa sürede yeniden sağlanmasını temenni etti.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, anlaşmanın Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların sona ermesine katkı sağlaması gerektiğini belirtti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise tarafların Cuma günü planlanan imzayı gerçekleştirmesinin kritik olduğunu vurguladı.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, tarafların tüm cephelerde askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak durdurma konusunda mutabakata vardığını açıkladı. Katar arabulucularının Tahran’daki 17 saatlik görüşmelerin ardından ayrıldığı bildirildi.
Anlaşmanın Cuma günü İsviçre’de imzalanması beklenirken, tarafların katılım düzeyi ve nihai şartlar konusunda görüşmeler sürüyor.
