Gölge Profil Tehlikesi Büyüyor

Dijital dünyada mahremiyet, her geçen gün daha zor ulaşılan bir lüks haline geliyor. Sosyal medya platformları ve teknoloji devleri, kullanıcılarını sadece kendi uygulamaları içindeki hareketleriyle değil, internetin her köşesine yerleştirdikleri takip pikselleriyle de izliyor. Bu durumun en çarpıcı ve endişe verici yansıması ise gölge profil tehlikesi olarak adlandırılan süreçtir. Bu yöntemle bir kişi, herhangi bir sosyal medya platformuna üye olmasa dahi, o platformun sunucularında kendisi hakkında bir veri dosyası oluşturulabiliyor. İnternette iz bırakmadan gezindiğini düşünen milyonlarca insan, aslında dev teknoloji şirketlerinin radarına çoktan takılmış durumda. Bu gözetim mekanizması, sadece reklam tercihlerini değil, hastane kayıtlarından hassas sağlık verilerine kadar pek çok mahrem bilgiyi de kapsayabiliyor.

Takip pikselleri, web sitelerine ve e-postalara yerleştirilen, çıplak gözle görülmesi imkansız olan şeffaf grafik dosyalarıdır. Bir web sitesine girdiğinizde veya bir e-postayı açtığınızda bu piksel yüklenir ve eş zamanlı olarak IP adresiniz, kullandığınız cihazın bilgileri, tıkladığınız ürünler ve hatta sayfada geçirdiğiniz süre gibi verileri ilgili şirketin sunucusuna gönderir. Gölge profil tehlikesi tam bu noktada başlar; çünkü bu veriler sadece o sitenin sahibiyle değil, Meta, Google veya TikTok gibi üçüncü taraf devlerle de paylaşılır.

Bu şirketler, elde ettikleri verileri bir araya getirerek, henüz sistemlerine kayıt olmamış kişiler için bile tutarlı bir kimlik oluşturur. Tarayıcı parmak izi (browser fingerprinting) denilen yöntemle, sizin hangi sitelerde gezindiğiniz, hangi hastalıkları araştırdığınız veya hangi alışveriş sitelerini tercih ettiğiniz adım adım kaydedilir. Eğer bir gün bu platformlardan birine üye olmaya karar verirseniz, şirket sizin hakkınızda yıllardır biriktirdiği "gölge" verileri anında gerçek profilinizin arkasına yerleştirir.

Dijital dünyadaki takipçilerin yaygınlığı üzerine yapılan araştırmalar, internetin neredeyse her köşesinde büyük şirketlerin birer "gözü" olduğunu kanıtlıyor. DuckDuckGo’nun "Tracker Radar" verileri, bu gözetim ağının ne kadar devasa olduğunu somut rakamlarla ortaya koymaktadır.

Tablodan da anlaşılacağı üzere Google, gezilen her 10 siteden 7’sinde kullanıcı verilerini izleyebilme kapasitesine sahiptir. Bu durum, gölge profil tehlikesi kavramının sadece bir teori değil, internetin işleyiş biçimi haline geldiğini göstermektedir. Kullanıcılar sosyal medya hesaplarını kapatsalar bile Google veya Microsoft gibi devlerin izleme piksellerinden kaçmak neredeyse imkansız hale gelmiştir.

Bu gözetim ağının en karanlık noktası ise sağlık verilerine kadar uzanmasıdır. ABD merkezli akademik dergi PNAS Nexus'ta yayımlanan bir çalışma, hastanelerin %66'sının bu takip piksellerini kullandığını ortaya koymuştur. Bu, bir hastanın hangi kliniğe tıkladığı veya hangi semptomları araştırdığı bilgisinin doğrudan reklam veren şirketlerin eline geçmesi anlamına geliyor.

Özellikle ABD'nin en büyük sağlık sistemlerinden biri olan Advocate Aurora Health (AAH) vakası, bu durumun yaratabileceği sonuçları gözler önüne serdi. Hizmet kalitesini artırmak amacıyla siteye yerleştirilen Meta Pixel ve Google Analytics kodları, yaklaşık 3 milyon hastanın kişisel sağlık bilgilerini farkında olmadan teknoloji devlerine aktardı. Yaşanan bu mahremiyet skandalı, binlerce kişinin şikayetiyle mahkemeye taşındı ve dijital takibin etik sınırlarının nerede bittiği tartışmalarını alevlendirdi. Gölge profil tehlikesi, burada sadece ticari bir veri toplama aracı değil, bireyin en hassas bilgilerinin ifşa edilmesi riskini de beraberinde getirmektedir.

Takip pikseli teknolojisinin kullanımı başlı başına yasa dışı değildir; ancak bu piksellerin rızasız ve şeffaf olmayan şekilde veri toplaması ağır yaptırımlara tabidir. Türkiye'de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Avrupa Birliği'nde Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), bu konuda çok net sınırlar çizmiştir.

Ancak "gölge profil" oluşturulan kişilerin platform üzerinde bir hesabı olmadığı için bu haklarını aramaları oldukça zordur. Bu durum, yasal düzenlemelerin henüz dijital gözetimin hızıyla tam olarak örtüşmediğini göstermektedir. Federal Ticaret Komisyonu (FTC), piksellerin gizli çalışmasını "aldatıcı uygulama" olarak nitelendirerek Google ve Meta'ya milyonlarca dolar ceza kesmiş olsa da, veri toplama iştahı hız kesmeden devam etmektedir.

Kullanıcıların bu devasa gözetim ağından tamamen kaçması zor olsa da, bazı teknik önlemlerle riskleri minimize etmek mümkündür. Öncelikle, çerez (cookie) ve piksel engelleyici tarayıcı eklentileri kullanmak ilk adım olmalıdır. DuckDuckGo, Brave veya Firefox gibi mahremiyet odaklı tarayıcılar, üçüncü taraf takipçileri varsayılan olarak engelleme özelliğine sahiptir. Ayrıca, mobil cihazlarda "Uygulamaların Takip Etmesine İzin Verme" seçeneklerini aktif hale getirmek, veri akışını büyük oranda kesmektedir.

Gölge profil tehlikesi, dijital çağın kaçınılmaz bir yan ürünü gibi görünse de, toplumsal farkındalık ve sıkı denetimlerle kontrol altına alınabilir. Teknoloji şirketlerinin "veriniz bizim sermayemizdir" mantığıyla hareket ettiği bir düzende, bireylerin kendi dijital ayak izlerini takip etmesi ve mahremiyetlerini korumak için proaktif davranması hayati önem taşımaktadır. İnternette üye olmadığınız bir platformun sizi tanıması size kendinizi özel hissettirebilir, ancak bunun bedelinin kişisel özgürlükleriniz olduğunu unutmamanız gerekir.